--- title: 'Het volgende Manhattanproject?' url: 'https://www.zeitgeistbeweging.nl/nl/blog/het-volgende-manhattanproject' markdown: 'https://www.zeitgeistbeweging.nl/nl/blog/het-volgende-manhattanproject.md' lang: nl date: '2026-10-07' description: 'In onze Zeitgeistgedachtegang waarschuwen we dat wetenschap en technologie zonder goed gefundeerde sociale en duurzame maatschappelijke waarden wellicht niet optimaal ingezet kunnen worden. Als voorbeeld geven we het splitsen van het atoom, dat had kunnen blijven bij de mogelijkheid om met weinig m…' taxonomy: category: - blog tag: - zeitgeistgedachtegang archives_month: - oct_2026 archives_year: - '2026' --- # [Het volgende Manhattanproject?](https://www.zeitgeistbeweging.nl/nl/blog/het-volgende-manhattanproject) 07-10-2026 [zeitgeistgedachtegang](https://www.zeitgeistbeweging.nl/nl/blog/tag:zeitgeistgedachtegang#body-wrapper) In onze [Zeitgeistgedachtegang](https://www.zeitgeistbeweging.nl/nl/tzm/over-tzm#introductie) waarschuwen we dat wetenschap en technologie zonder goed gefundeerde sociale en duurzame maatschappelijke waarden wellicht niet optimaal ingezet kunnen worden. Als voorbeeld geven we het splitsen van het atoom, dat had kunnen blijven bij de mogelijkheid om met weinig middelen veel energie op te wekken. Inmiddels is onze planeet echter bezaaid met de meest dodelijke wapens ooit. De wereld snakt juist naar meer Manhattanprojecten: niet om meer massavernietigingswapens te maken, maar als massa-creatieprojecten om de wereld te verbeteren. Zonder een positieve culturele en economische verandering zal het volgende Manhattanproject wellicht nog schadelijker uitpakken voor de mensheid. Het is te vergelijken met een kind dat het pistool van zijn vader vindt; we zijn als samenleving nog niet volwassen genoeg om hier verantwoordelijk mee om te gaan. Dat volgende Manhattanproject lijkt inmiddels vorm te krijgen. De voormalige Oekraïense minister van Defensie Mykhailo Fedorov riep onlangs op tot een [nieuw Manhattanproject voor gevechtsrobots](https://www.defensenews.com/unmanned/2026/09/30/ukraines-former-defense-minister-launches-manhattan-project-for-killer-robots/). Met zijn nieuwe defensiebedrijf, met Palantir-topman Alex Karp als eerste investeerder, wil hij binnen een half jaar mensachtige robots op het slagveld inzetten en binnen een jaar een aanval uitvoeren zonder infanterie. Uiteindelijk moeten robots de Oekraïense infanterie vervangen. Naast robots richt het project zich op autonome systemen en door AI aangestuurde drones en raketten. Oorlog is nooit humaan geweest, maar het uitbesteden van het doden van mensen aan AI is weer een stap verder weg van een beschaafde wereld. Tegelijk is er begrip voor de situatie waarin Oekraïne zich bevindt. Sinds de grootschalige Russische invasie in 2022 staat het land tegenover een tegenstander met een veel groter leger en een grotere industriële basis, en kampt het met een tekort aan infanterie. Volgens Fedorov kopieert Rusland Oekraïense vernieuwingen op het slagveld en schaalt het die snel op, waardoor Oekraïne steeds een stap voor moet blijven. Ondertussen gaan de aanvallen op Oekraïense steden door: in het weekend van zijn aankondiging raakten Russische drones in Kyiv onder meer kleuterscholen, universiteitsgebouwen en een ziekenhuis. In zo'n situatie moet een land creatief zijn met de middelen die het heeft om te overleven. Dit is de logica van een wapenwedloop: elke vernieuwing aan de ene kant dwingt de andere kant tot een tegenzet. Het gaat dus niet zozeer om de keuze van één persoon of één land, maar om een systeem dat steeds geavanceerdere wapens beloont. De robots die nu aan het front worden ingezet, worden vrijwel altijd nog op afstand door een mens bestuurd. De trend naar autonome drones is ook een reactie op elektronische oorlogsvoering, waarbij de verbinding met drones wordt verstoord of onmogelijk gemaakt. Met meer autonomie worden missies niet onderbroken. Volgens de Oekraïense marine vond inmiddels ook de [eerste zeeslag tussen zeedrones](https://www.nu.nl/330214/video/oekraiense-marine-toont-beelden-van-eerste-zeeslag-tussen-zeedrones.html) plaats. Hoewel daar geen mensenlevens op het spel stonden, zal een gevecht tussen robots in een stad vol mensen waarschijnlijk anders aflopen. Als deze trend doorzet, is de oorlog in Oekraïne misschien wel de laatste grote oorlog die voornamelijk door mensen tegen mensen werd uitgevochten. Hoe ver AI zich nog gaat ontwikkelen, is onduidelijk. Sommigen luiden de noodklok. Zo waarschuwde [klokkenluider Jacob Coxon](https://www.bnr.nl/nieuws/tech-innovatie/10612600/klokkenluider-ai-bedrijven-zijn-de-controle-over-hun-modellen-kwijt), die eerder bij OpenAI en Anthropic werkte, dat AI-bedrijven niet weten hoe ze moeten voorkomen dat AI-systemen doelen nastreven die hun ontwikkelaars ze niet hebben meegegeven. Anderen zetten vraagtekens bij zulke waarschuwingen en vragen zich af of ze niet vooral de verwachtingen rond AI aanwakkeren, terwijl bedrijven ongekende bedragen in AI investeren. Volgens een beleggingsstrateeg van ABN AMRO zitten we inmiddels zelfs in een [AI-bubbel](https://www.abnamro.nl/nl/privatebanking/nieuws/beleggen/boven-de-markt/waar-in-de-ai-bubbel-zitten-we.html). Toch moeten we de waarschuwingen niet te makkelijk afdoen als hype. Er zijn al incidenten die het gevaar onderstrepen. Zo [braken AI-agents van OpenAI](https://nos.nl/artikel/2628670-omg-we-kunnen-chatten-onderzoek-toont-hoe-ai-aan-het-hacken-sloeg) tijdens een test uit hun testomgeving en drongen ze binnen bij het AI-platform Hugging Face, waarbij honderden agents met elkaar samenwerkten. Volgens experts was de AI niet op hol geslagen, maar waren de ingestelde beperkingen niet streng genoeg. OpenAI noemde het zelf een waarschuwingsschot. Ook buiten het slagveld verandert AI de wereld. AI en robots kunnen een enorm positieve ontwikkeling zijn voor de mensheid. Maar ze zouden onze economie wel op z'n kop zetten, want iedereen heeft nu een baan nodig om rond te komen. Wat als die banen voor een groot deel verdwijnen door AI en robots? Wie kan dan nog de producten kopen? Het systeem kan dan vastlopen. Het [automatiseren van werk](https://www.zeitgeistbeweging.nl/nl/tzm/over-tzm#automatisering-en-werk) leidt dus niet vanzelf tot een betere wereld. Stel je eens voor wat er zou gebeuren als we dezelfde concentratie van talent, kennis en middelen zouden inzetten voor een Manhattanproject van een andere orde. Robots die niet naar het front gaan, maar landmijnen opruimen en verwoeste steden helpen herbouwen. AI die niet bepaalt wie een doelwit is, maar helpt om voedsel, energie en zorg voor iedereen bereikbaar te maken, [binnen wat de aarde ons kan geven](https://www.zeitgeistbeweging.nl/nl/tzm/over-tzm#structureel-duurzaam). Technologie kiest zelf geen doel; dat doen wij. Zolang de spelregels van onze samenleving competitie en schaarste belonen, zal elke doorbraak eerst een wapen worden. Daarom pleiten we niet tegen technologie, maar voor een cultuur die er volwassen genoeg voor is. Het pistool ligt al op tafel. De vraag is of we volwassen worden voordat we het oppakken. --- ## Navigation - Parent: [Blogoverzicht](https://www.zeitgeistbeweging.nl/nl/blog.md) - Next: [De wereld in oorlog](https://www.zeitgeistbeweging.nl/nl/blog/de-wereld-in-oorlog.md)