Wat is TZM?

Note

Omdat de Zeitgeistgedachtegang een heel andere kijk heeft op economie, samenleving en cultuur, raden we je vooral aan om de film "Zeitgeist: Moving Forward" te bekijken. Deze film brengt de Zeitgeistgedachtegang meer tot leven. Mocht je na het lezen van dit artikel meer willen weten, dan raden we de volgende films, series, presentaties, podcasts, boeken en FAQ aan. Met name het gratis boek "The Zeitgeist Movement Defined" is aan te raden. Als je meer wilt weten over hoe je betrokken kunt raken bij de Zeitgeistbeweging, bekijk dan onze "raak betrokken" pagina.

Table of Contents

De geschatte leestijd is 24 minutes.

Introductie

De Zeitgeistbeweging werkt aan het veranderen van het dominante culturele en sociale klimaat van onze tijd: de tijdgeest, of in het Duits Zeitgeist. Internationaal zijn we bekend als The Zeitgeist Movement (TZM). In de kern zetten we ons in voor een postschaarste-economie: een economie die voorziet in de behoeften van iedereen, met een hoge levensstandaard die duurzaam is ingericht en in balans blijft met de draagkracht van de aarde. Zo'n economie stelt duurzaamheid en efficiëntie centraal, voor het welzijn van de samenleving en in balans met de natuur. De vorm van postschaarste-economie die wij voorstellen, heet een Natural Law/Resource Based Economy (NL/RBE). Als beweging ligt onze focus op analyseren, onderzoeken en vervolgens creëren. Dat laatste kan pas als er een grote groep mensen goed op de hoogte is van de Zeitgeistgedachtegang en diezelfde mensen dat ook helder kunnen verwoorden en overbrengen naar anderen. Voorlopig ligt de focus voornamelijk op analyse, onderzoek en educatie, omdat we nog geen grote, goed geïnformeerde groep mensen hebben om ons te richten op creëren.

Chapters

De Zeitgeistbeweging functioneert via een netwerk van chapters: lokale groepen, die weer kunnen bestaan uit teams. Een chapter kan georganiseerd zijn op lokaal, regionaal of nationaal niveau. Nationaal is bijvoorbeeld de Zeitgeistbeweging Nederland; regionaal kan een provincie zijn, en lokaal een stad of bijvoorbeeld een universiteitscampus. Internationale samenwerking gebeurt vrijwel alleen online. Chapters werken vanuit een grassroots cultuur. Dat wil zeggen dat ze zelfstandig functioneren met dezelfde collectieve Zeitgeistgedachtegang; er is geen centrale aansturing. Elke chapter werkt aan het verspreiden en verbeteren van deze Zeitgeistgedachtegang. Dit vertaalt zich bijvoorbeeld in bewustwording over onze sociale en economische kernproblemen, maar ook in het onderzoeken en beter kenbaar maken van de praktische oplossingen die we tot onze beschikking hebben, zodat we het huidige verouderde sociaaleconomische systeem kunnen ontgroeien.

We communiceren via publieke (online) evenementen, social media en vrijwilligerswerk. Het activisme van de Zeitgeistbeweging is gebaseerd op vreedzame methodes met aandacht voor de kernoorzaken van veel algemene maatschappelijke, ecologische, economische en technologische problemen. Lees de "Chapters Guide" in ons boekenoverzicht als je alles wilt weten over wat een chapter is, hoe je er eentje start en wat je kunt verwachten.

Never doubt that a small group of thoughtful, committed citizens can change the world. Indeed, it's the only thing that ever has.

Een noodzakelijke cultuuromslag

De Zeitgeistbeweging is geen politieke beweging. We zien onszelf eerst als wereldburgers, voorbij de grenzen van land, religie, afkomst of klasse. Dit soort scheidende begrippen willen we ontgroeien, omdat we niet los van elkaar en van de natuur staan. De natuur is een dictatuur; het is daarom van belang dat we ons zoveel mogelijk hiermee in lijn stellen. Onze problemen zijn niet gebonden aan landsgrenzen of persoonlijke opvattingen. We zijn een educatieve beweging die een duurzame sociale verandering wil realiseren. Hiervoor is een verschuiving van onze maatschappelijke waarden cruciaal. Een samenleving die opereert onder de veronderstelling dat we ons ecosysteem kunnen negeren in onze beslissingen, werkt schadelijk. Duurzame technologie in de handen van zo'n samenleving heeft een beperkt succes, met name wanneer onze samenleving zich niet bewust is van de illusie om een oneindige groei-economie in stand te houden op een planeet die geen oneindige resources heeft.

Zonder goed gefundeerde sociale en duurzame maatschappelijke waarden zullen wetenschap en technologie wellicht niet optimaal ingezet kunnen worden. Het splitsen van het atoom had bijvoorbeeld kunnen blijven bij de mogelijkheid om met weinig middelen veel energie op te wekken. Maar inmiddels is onze planeet bezaaid met de meest dodelijke wapens ooit. De wereld snakt juist naar meer Manhattanprojecten: niet om meer massavernietigingswapens te maken, maar als massa-creatieprojecten om de wereld te verbeteren. Zonder een positieve culturele en economische verandering zal wellicht het volgende Manhattanproject nog schadelijker uitpakken voor de mensheid. Het is te vergelijken met een kind dat het pistool van zijn vader vindt; we zijn als samenleving nog niet volwassen genoeg om hier verantwoordelijk mee om te gaan.

Deze gedachtegang voor een culturele en economische verandering is van groot belang, groter dan alleen de focus op duurzame technologie of het herontwerpen van steden. De Zeitgeistbeweging is een educatieve beweging die deze gedachtegang naar het brede publiek communiceert in vele vormen. Deze gedachtegang heeft een open eind; net zoals de natuur moeten wij ons ook constant aanpassen. De aanname van de Zeitgeistbeweging is dat cultuur de moeilijkste factor is om te veranderen. Technologie verandert immers voortdurend. Dat eisen we ook van bijvoorbeeld de smartphone-industrie, maar helaas zijn we niet zo kritisch en veeleisend als het om culturele verandering gaat. Het is daarom vooral een educatief bewustwordingsproces waar we ons voor inzetten.

Menselijk gedrag

Menselijk gedrag staat niet vast; het ontstaat uit een wisselwerking tussen aanleg en omgeving, in het Engels ook wel nature en nurture genoemd. Je kunt het zien als een bandbreedte. Onze aanleg, de genen die we meekrijgen, bepaalt de grenzen ervan: het scala aan gedrag waartoe we in staat zijn, van zorgzaam tot agressief. Waar we binnen die bandbreedte uitkomen, hangt sterk af van de omgeving waarin we opgroeien: de cultuur, onze sociaaleconomische situatie en de mate van veiligheid of stress die we ervaren. Wie opgroeit in een veilige omgeving met voldoende kansen, ontwikkelt eerder vertrouwen en de neiging om samen te werken. Wie opgroeit in armoede, onzekerheid of vijandigheid, wordt eerder gevormd door wantrouwen en overlevingsdrang. Dat zijn kansen, geen vaste uitkomsten: ook in een moeilijke omgeving groeien veel mensen op tot zorgzame volwassenen. Toch is veel negatief gedrag in onze samenleving een reflectie van de omstandigheden die dat gedrag prikkelen, belonen of afdwingen. In een competitieve economie die eigenbelang boven samenwerking stelt, worden vooral onze competitieve en alerte kanten aangesproken, terwijl onze natuurlijke aanleg voor altruïsme, waarbij we onbaatzuchtig handelen in het belang van anderen, minder ruimte krijgt om tot uiting te komen.

Gedrag wordt vormgegeven door de manier waarop onze omgeving onze biologie aanstuurt. Neem het voorbeeld van een baby uit Azië die geadopteerd wordt door een Fries gezin. Hoewel de genetische achtergrond, zoals uiterlijk of aanleg voor temperament, onveranderd blijft, wordt de cognitieve en sociale ontwikkeling sterk gevormd door de Friese omgeving. De hersenen zijn neuroplastisch, wat betekent dat ze fysiek veranderen en zich aanpassen op basis van ervaringen. Het kind zal vloeiend Fries praten omdat de taalgebieden in de hersenen zich vormen naar de input die ze krijgen. Wanneer deze persoon later naar zijn geboorteland gaat, kijkt die door een Friese neuro-culturele lens. Er bestaat geen genetische blauwdruk voor specifieke culturele gewoonten. We worden enkel geboren met de biologische capaciteit om de cultuur waarin we geplaatst worden aan te leren. De omgeving bepaalt welke "software" er op de genetische "hardware" draait.

Een extreem bewijs voor de noodzaak van een stimulerende omgeving zijn wolfskinderen. Hoewel zij met een menselijk genoom worden geboren, kan hun menselijk potentieel, zoals taal en sociale vaardigheden, zich niet ontwikkelen zonder de juiste omgevingsprikkels tijdens kritieke ontwikkelingsfasen van de hersenen. Wat in die fasen niet wordt aangeleerd, is later maar beperkt in te halen. Daarnaast speelt epigenetica een rol: chemische schakelaars die genen aan- of uitzetten op basis van externe factoren zoals stress, voeding en sociale interactie. We zijn een "gedragsspons", maar de spons zelf heeft een biologische structuur. Wanneer onze huidige economie en cultuur chronische stress en ongelijkheid veroorzaken, kan dit een negatief effect hebben op onze genexpressie en algemene gezondheid. We moeten ons afvragen: creëren we een milieu dat de gezondste versie van onze menselijke biologie ondersteunt?

Begrip van deze systemische factoren voorkomt dat we vervallen in simplistisch vingerwijzen. Het gedrag van de zogenaamde "elite" is vaak geen uiting van een inherent "slecht" genoom, maar een uiting van menselijke adaptatie aan een specifiek milieu. Een bankier of politicus reageert op prikkelstructuren, de weg van de minste weerstand naar succes. In een systeem dat kortetermijnwinst boven ecologie stelt, neigt het menselijk brein, gedreven door evolutionaire beloningssystemen zoals dopamine, te kiezen voor wat het systeem valideert. Het "oogsten" van schadelijk gedrag is het logische gevolg van de sociaaleconomische "zaden" die we zaaien.

The chief problem in any community cursed with crime is not punishment of the criminals, but the preventing of the young from being trained to crime.

Ook al zouden we deze elite in de gevangenis opsluiten, de volgende dag zullen we weer soortgelijke problemen ervaren. De omgevingscondities die dit gedrag uitlokken, blijven dan immers onveranderd. Zolang de spelregels van ons sociaaleconomisch systeem competitie en schaarste afdwingen, zal de menselijke biologie zich daarnaar vormen, ongeacht wie de spelers zijn. De Zeitgeistbeweging pleit daarom niet voor een strijd tegen personen, maar voor een structurele herziening van onze omgeving. Alleen door een cultuur en economie te ontwerpen die samenwerking en duurzaamheid belonen, kunnen we onze menselijke aanleg de ruimte geven om tot haar meest constructieve en gezonde uiting te komen.

Economie

Postschaarste

Postschaarste is een theoretische economische situatie waarin de meeste goederen in grote hoeveelheden kunnen worden geproduceerd met minimale menselijke arbeid, zodat ze voor de samenleving heel goedkoop of zelfs gratis beschikbaar komen. Postschaarste betekent niet dat schaarste voor alle goederen en diensten is opgeheven, maar dat de samenleving gemakkelijk kan voorzien in haar basisbehoeftes om te overleven. Schrijvers over dit onderwerp benadrukken vaak dat sommige goederen schaars zullen blijven in een samenleving voorbij schaarste. Een postschaarstesamenleving zal dus niet perfect zijn, het zal slechts beter zijn dan wat we nu hebben. Wat we voorstellen is een Natural Law/Resource Based Economy (NL/RBE); dit is een vorm van een postschaarste-economie.

We willen met behulp van educatie een meer duurzame samenleving en cultuur realiseren, wat hopelijk zal leiden tot een meer duurzame vorm van economie. Een economie die gebonden is aan het draagvermogen van onze planeet, waar economische welvaart gemeten wordt in de fysieke en mentale gezondheid van de samenleving, in balans met de natuur. In plaats van een oneindige groei-economie op een planeet die geen oneindige resources heeft en waar het welzijn van mens en natuur geen doel op zich is.

Een systemisch probleem

We erkennen verder de schade die de elite toebrengt aan hun medemensen en de natuur. Maar dat maakt het nog geen menselijk probleem; het is een systemisch probleem. We zijn allemaal onderdeel van dat systemische probleem en dus ook van de oplossing. Ook is het niet onze bedoeling om in opstand te komen. Het is een bewustwordingsproces, dat voornamelijk via educatie gerealiseerd kan worden en niet door geweld geforceerd kan worden.

You never change things by fighting the existing reality. To change something, build a new model that makes the existing model obsolete.

Het huidige economische proces, in welke "isme" smaak dan ook: communisme, kapitalisme, socialisme, etc., maakt geen beslissingen op basis van het draagvermogen van onze planeet en behoeftes van de samenleving. We hebben een economie nodig die de resources van de planeet respecteert en ze efficiënt distribueert als we problemen zoals oorlog, armoede en corruptie pogen te ontgroeien.

Het probleem dat mensen in bijvoorbeeld Afrika, maar ook in het Westen hebben, is niet het gebrek aan resources, maar het gebrek aan geld. De tienduizenden kinderen die dagelijks wereldwijd sterven, sterven in wezen omdat hen het eten en de medicijnen ontoegankelijk wordt gemaakt. Dit heet "structureel geweld" en verwijst naar een vorm van geweld waar een sociale structuur of institutie mensen schaadt door ze de toegang tot hun basisbehoeftes te bemoeilijken. Het is dus een vorm van ingebouwd geweld in de samenleving. Voormalig directeur Dr. Samuel Broder van het National Cancer Institute uit de VS verklaarde (relatieve) armoede zelfs als kankerverwekkend, wijzend op de nadelige gezondheidsgevolgen van een lage sociaaleconomische status. Structureel geweld zou dus ook uitgebreid kunnen worden naar gezondheidsproblemen, zoals de 4,2 miljoen mensen die jaarlijks wereldwijd sterven door luchtvervuiling of grote steden die bedreigd worden door watertekort. Dit is volstrekt onacceptabel omdat we de technologische middelen, resources en kennis kunnen inzetten om dit te voorkomen of te beperken.

Vroeger werkten de meeste mensen in de landbouw om de samenleving te voorzien van genoeg eten. Tegenwoordig werkt door mechanisatie en automatisering slechts een klein percentage in de landbouw en hebben we alsnog overproductie. Als reactie op die technologische evolutie worden soms productiequota's ingevoerd. Want als boeren te veel eten produceren, dan raakt de markt verzadigd en zakt de prijs waardoor men er minder van rond kan komen. Terwijl de voedselbank moeite heeft met de toenemende vraag van mensen die te weinig geld hebben voor eten. Dit is al een aanwijzing naar wat er mis is met onze huidige economie en waar we heen kunnen werken.

Marktefficiëntie tegenover technische efficiëntie

In onze huidige economie noemen we iets efficiënt als het goedkoop is. Maar goedkoop is niet hetzelfde als efficiënt. Een product kan goedkoop zijn omdat het wordt gemaakt door slecht betaalde arbeiders aan de andere kant van de wereld en daarna duizenden kilometers wordt vervoerd, of omdat het zo is ontworpen dat het na een paar jaar kapotgaat en je een nieuw exemplaar moet kopen. Dat noemen we marktefficiëntie: zo goedkoop mogelijk produceren en zoveel mogelijk verkopen. Technische efficiëntie gaat over iets anders: zo min mogelijk grondstoffen, energie en arbeid verspillen, en producten zo lang mogelijk laten meegaan. In een markteconomie bijten die twee elkaar vaak. Geen bedrijf wil zichzelf overbodig maken door producten te maken die nooit meer vervangen hoeven te worden.

Met behulp van automatisering zijn we in staat om meer te doen met minder. Dit staat in conflict met een economie die handelt op basis van vraag en aanbod en de aanname dat iedereen via arbeid een inkomen heeft. In 2019 werd wereldwijd 560 miljard dollar uitgegeven aan reclame. Reclame speelt een grote rol om mensen te manipuleren tot het meer consumeren van het grotere aanbod aan producten. Stel dat we slechts een fractie van dat reclamebudget zouden steken in het verlengen van de levensduur van producten? Door bijvoorbeeld recyclebare modulaire ontwerpen met voorbedachte update-procedures. Maar in plaats daarvan doen we juist aan geplande productveroudering omdat daar meer winst in zit. Is het gedrag dat we belonen ook het gedrag dat we willen?

We hebben een nieuw systeem nodig dat duurzame overvloed, automatisering en efficiëntie beloont. Op dit moment zijn dat de vijanden van het huidige systeem. We hebben een economie nodig die het welzijn van de planeet ziet als onze welvaart. Nu meten we dat voornamelijk in de cijfers van het Bruto Nationaal Product (BNP) en de beurskoersen. Deze manier van welvaart meten staat niet direct verbonden aan een gezonde samenleving en een ecologische balans. Eerder het tegenovergestelde als we kijken naar bijvoorbeeld onze ecologie, economie, samenleving, industrie, landbouw en veeteelt.

Automatisering en werk

Technologische werkloosheid is een feit en is een hot topic in de academische, economische en technologische sector. Overal worden banen vervangen door automatisering. Dit betreft niet alleen de low-skilled banen maar ook banen zoals advocaten, dokters, journalisten en logistieke banen. Automatisering stelt ons in staat om meer te produceren. Deze producten zijn vaak ook van hogere kwaliteit. Hard- en software gaan niet op verlof, hebben geen pauze nodig, worden niet ziek en kunnen dus 24/7 werken. Met automatisering kunnen we dus steeds meer met minder (mensen). Buckminster Fuller noemde dit ephemeralization. Hoewel deze trend positief klinkt, is het in onze huidige economie een probleem. Iedereen heeft immers een baan nodig om toegang te krijgen tot bijvoorbeeld onderdak, levensmiddelen, transport, zorg en educatie. Nieuwe banen zullen wel verschijnen, maar hebben soms ook een nieuwe opleiding nodig, waar tijd en geld voor nodig is. Iemand die werkloos raakt door automatisering heeft wellicht wel de tijd, maar misschien niet het geld.

Er zijn tegenwoordig positieve ideeën over het basisinkomen. Maar we kunnen zelfs een stap verder gaan, door bijvoorbeeld de ontwikkeling van een duurzame infrastructuur te stimuleren. Op die manier kunnen de kosten van levensonderhoud structureel verlaagd worden voor iedereen. Deze duurzame infrastructuur zal, wanneer eenmaal tot stand gebracht, in tegenstelling tot het basisinkomen niet zo snel verdwijnen en kan steeds verder uitgebouwd worden. Want wanneer het basisinkomen ingetrokken zou worden bij een volgende crisis, dan zouden de problemen weer snel terugkomen. We moeten daarom zoeken naar systemische oplossingen voor systemische problemen, geen "patchwork" van symptomen.

We moeten de oude manier van denken proberen te ontgroeien, het denken in geld. Geld zal zijn relevantie steeds meer verliezen, met name door het doorlopende verval van onze ecologie en de opmars van automatisering. Een Natural Law/Resource Based Economy (NL/RBE) zou als mogelijke oplossing kunnen gelden. Voor die transitie is ook een nieuwe cultuur nodig. De Zeitgeistbeweging werkt daarom met name aan het realiseren van deze culturele verandering.

Structureel duurzaam

In een Natural Law/Resource Based Economy (NL/RBE) is duurzaamheid een structureel uitgangspunt in plaats van een bijzaak. Producten worden ontworpen volgens een aantal fundamentele ontwerpprincipes:

  • Duurzaam: een product gaat zo lang mogelijk mee, in plaats van dat het na een paar jaar vervangen moet worden.
  • Aanpasbaar: onderdelen kunnen worden vervangen of geüpdatet, zodat niet het hele product weg hoeft wanneer één onderdeel verouderd of kapot is.
  • Gestandaardiseerd: onderdelen passen op elkaar en zijn uitwisselbaar tussen producten, zoals we nu al zien bij USB-C-opladers.
  • Recyclebaar: recycling is al in het ontwerp meegenomen, zodat grondstoffen na gebruik weer terug de kringloop in gaan.
  • Geschikt voor automatisering: producten worden zo ontworpen dat ze zo veel mogelijk automatisch gemaakt en gerepareerd kunnen worden.

Een bedrijf als Fairphone laat zien dat een deel van deze principes nu al mogelijk is: een modulaire telefoon waarvan je onderdelen zelf kunt vervangen.

Ook de manier waarop we produceren en verdelen verandert. Nu bepalen prijs en winst wat er gemaakt wordt en waar. In een Natural Law/Resource Based Economy (NL/RBE) houden we bij hoeveel resources er beschikbaar zijn en hoe snel ze zich herstellen, zodat we tekorten zien aankomen voordat ze ontstaan. Wat mensen nodig hebben, wordt in kaart gebracht via regionale peilingen en terugkoppeling over wat er daadwerkelijk wordt gebruikt, in plaats van via reclame en koopgedrag. Productie gebeurt zo lokaal mogelijk, om onnodig transport te voorkomen. En in plaats van eigendom staat toegang centraal: veel spullen gebruiken we maar af en toe, dus delen ligt meer voor de hand dan dat iedereen alles zelf bezit.

Democratie

Wetenschap als basis

We leven in een wereld die gedicteerd wordt door de wetten van de natuur. Hoewel ons begrip hiervan soms ter discussie staat, weten we genoeg om te beseffen dat we hieraan gebonden zijn. Het nemen van beslissingen die in lijn staan met natuurlijke processen is bevorderlijk voor ons welzijn en duurzaam. Tegenwoordig beschikken we steeds meer over de technologische capaciteit om planetaire resources in kaart te brengen. Ook zijn we steeds beter in staat om het verbruik en hersteltempo van deze resources te meten. Met zo'n wereldwijd gekoppeld informatienetwerk is het mogelijk om continu tot nauwkeurigere beslissingen te komen.

Wetenschap is gericht op het vinden van de beste schatting van de waarheid. Tegelijkertijd erkent wetenschap dat vrijwel alles wat we weten herzien kan worden op basis van nieuwe informatie. Dit maakt wetenschap de beste methode die we kennen om tot goed onderbouwde beslissingen te komen. Beslissingen in de politiek worden echter vaak gemaakt op basis van populaire maar onvolledige subjectieve meningen. Om succesvol te zijn in een democratie loont het om standpunten te hebben die door het overgrote deel gesteund worden. Verder leven we in een wereld waar alles te koop is voor de hoogste bieder, inclusief politici. Dit betekent dus dat beslissingen niet per se goed overwogen zijn. Deze vorm van democratie zet de samenleving regelmatig tegen elkaar op en kan ook een buitengesloten en hopeloos gevoel achterlaten bij de mensen die zich niet gehoord voelen.

Participatiedemocratie

In een Natural Law/Resource Based Economy (NL/RBE) is er sprake van een vorm van participatiedemocratie, waarbij beslissingen in de samenleving tot stand komen op basis van de beschikbare resources en de wetenschappelijke methode in een open-source cultuur, met als doel de beste collectieve inzichten en beslissingen te behalen. Met als gevolg dat men gemotiveerd wordt om meer generieke vaardigheden op te doen in plaats van een enkele specialisatie. Het is dan geen kwestie meer van wie de meeste stemmen behaalt en dan zonder verdere democratische inbreng voor iedereen een aantal jaar de beslissingen kan nemen. In een Natural Law/Resource Based Economy (NL/RBE) gaat het er meer om wie bekende elementen kan omzetten tot een nieuwe verbeterde vorm, ook wel creativiteit genoemd. Dit creëert een gezondere vorm van competitie waar iedereen een bijdrage aan kan leveren en wint, ook als je "verloren" hebt. Gewezen worden op nieuwe inzichten wordt geprezen, want het biedt de kans om ervan te leren en het verder te ontwikkelen.

If I have seen further it is by standing on the shoulders of giants.

Tegenwoordig profiteer je al van bijvoorbeeld het vliegtuig, medicijnen en een smartphone met onder andere Internet en GPS. Hier heb je niks voor hoeven doen. De samenleving heeft deze innovaties al teweeggebracht. Maar er is zoals altijd ruimte voor verbetering. Alles is echter nog steeds te koop voor de hoogste bieder, inclusief "wetenschappelijke resultaten". Ook worden innovaties soms weggedrukt omdat het bijvoorbeeld een grote industrie bedreigt of uit een concurrerend land komt. Ook zit veel informatie en ontwikkeling achter een paywall, zoals sommige wetenschappelijke journals en patenten. Dit beperkt samenwerking, motiveert zelfinteresse, versterkt wantrouwen en corruptie, en vertraagt ontwikkeling.

In een Natural Law/Resource Based Economy (NL/RBE) komt men tot beslissingen op basis van de wetenschappelijke methode (geen meningen) en de beschikbare planetaire resources (geen geld of landelijke grenzen). Meningen zijn niet altijd goed onderbouwd op basis van getoetste informatie en bevatten soms vertekende beoordelingen; daarom zijn ze niet toereikend in een beslissingsproces. Meningen zullen niet verboden zijn. De wetenschappelijke methode is slechts veel nauwkeuriger, waarbij de getoetste resultaten gerepliceerd moeten worden. Inbreng is verder mogelijk door het verbeteren van de hypotheses en de onderzoeksmethodes die wellicht tot nieuwe collectieve inzichten en beslissingen kunnen leiden. Het beslissingsproces en de bijbehorende informatie staat open voor iedereen. De samenleving wordt hierin gesteund door vrij toegankelijke geavanceerde onderzoekscentra die samenwerking en persoonlijke ontwikkeling motiveren. Het is vergelijkbaar met het concept van Khan Academy, maar dan een grote sprong voorwaarts. Niet elke keuze is echter puur technisch: waar onderzoek meerdere verdedigbare opties oplevert en waarden botsen, blijft er een open vraag, die we verder bespreken in de discussie.

Vrijheid en het individu

Een veelgehoorde zorg bij een ander economisch systeem is: wat blijft er over van mijn vrijheid? Die zorg is begrijpelijk, zeker gezien de systemen in de geschiedenis die het individu wegcijferden voor het collectief. Maar individu en samenleving hoeven geen tegenpolen te zijn.

Communism forgets that life is individual. Capitalism forgets that life is social.

Voor velen betekent vrijheid nu vooral financiële vrijheid: genoeg geld om rond te komen. Een groot deel van onze tijd en energie gaat op aan overleven en het betalen van de rekeningen. Wanneer basisbehoeftes zoals voedsel, energie, zorg en huisvesting voor iedereen toegankelijk zijn, ontstaat er juist meer ruimte voor persoonlijke ontwikkeling, creativiteit en eigen keuzes.

Ook ons begrip van bezit verandert. In plaats van eigendomsrechten staan toegangsrechten centraal, zoals we dat nu al kennen van bibliotheken en deelauto's. Een groot deel van de criminaliteit draait om geld en bezit; wanneer iedereen toegang heeft tot wat hij nodig heeft, valt een belangrijke prikkel voor dat soort criminaliteit weg.

Discussie

Het economisch calculatieprobleem

De kern van het debat tussen de Oostenrijkse economische school en een Natural Law/Resource Based Economy (NL/RBE) draait om het "economisch calculatieprobleem", zoals oorspronkelijk geformuleerd door denkers als Ludwig von Mises en F.A. Hayek. Zij stelden dat een economie zonder prijsvorming niet efficiënt kan werken, omdat prijzen informatie bevatten over voorkeuren en schaarste. De visie van een Natural Law/Resource Based Economy (NL/RBE) stelt hier de aard-economie tegenover: een model waarbij maatschappelijke beslissingen niet gebaseerd zijn op vluchtige factoren zoals geld of politieke stemmen, maar op de wetten van de natuur. Om dit te realiseren, fungeert de wetenschappelijke methode als het fundament voor betrouwbare kennis. Door middel van processen zoals peer-review en reproduceerbare resultaten biedt de wetenschap een manier om de fysieke werkelijkheid te begrijpen die vrij is van persoonlijke meningen of politieke kleuren.

Prijzen bevatten inderdaad informatie over vraag en aanbod, maar ze houden geen rekening met de schade aan de natuur en de gevolgen voor de samenleving. Economen noemen dat externe kosten. Wat financieel haalbaar is, is daarmee nog niet efficiënt of duurzaam. Wat mensen willen, hoeft ook niet via prijzen bepaald te worden: dat kan via peilingen en terugkoppeling, zoals in het hoofdstuk over economie in meer detail is beschreven. Het idee dat voorkeuren zonder prijzen niet te berekenen zijn, was misschien waar in het begin van de 20e eeuw, maar computers en moderne sensortechnologie hebben die barrière inmiddels weggenomen.

Een open-source samenleving

In dit model vormt een mondiale, decentrale "digitale tweeling" het instrument om de werkelijke staat van de beschikbare resources op onze planeet continu te monitoren. Deze objectieve informatie vormt de basis voor een open-source samenleving. Hierbij gaat het niet louter om software, maar om een model van volledige maatschappelijke participatie waarbij de blauwdrukken van onze samenleving voor iedereen toegankelijk zijn. Iedereen kan actief meewerken aan het ontwerpen en verbeteren van oplossingen, ondersteund door vrij toegankelijke onderzoekscentra en open kennisbronnen.

We zien daarbij drie pijlers die de basis van zo'n samenleving vormen. Ten eerste zijn alle resources het gemeenschappelijke erfgoed van de mensheid. Ten tweede is alles open-source, zodat transparantie en samenwerking geen keuze zijn maar een vereiste, vergelijkbaar met een open-sourcelicentie zoals de GPLv3, die ervoor zorgt dat alles wat erop voortbouwt ook open blijft. Ten derde is er eudaimonia als moreel kompas: het streven naar menselijk floreren voor zowel het individu als de gemeenschap. Samen zijn deze pijlers gericht op een hoge levensstandaard voor iedereen, in balans met de natuur.

Een ethisch kompas

Sociologisch gezien rust dit model op de aanname dat menselijk gedrag primair wordt gevormd door de omgeving. Hoewel we weten dat de hersenen neuroplastisch zijn, moeten we waken voor een te eenzijdige focus op opvoeding alleen. Een eerlijk model moet erkennen dat onze genetische hardware een rol speelt in hoe we prikkels verwerken. Op dit punt biedt het stoïcisme een noodzakelijke aanvulling, een filosofische stroming die onder andere stelt dat we moeten leven in overeenstemming met de natuurlijke orde om als samenleving te floreren. Een deugdzaam leven ontstaat wanneer wijsheid (objectieve waarneming) en moed (actiebereidheid) in balans worden gehouden door matigheid (zelfbeheersing). Dit vormt de basis voor rechtvaardigheid (handelen in het belang van het collectief). Deze stoïcijnse integriteit vindt een praktische vertaling in Nonviolent Communication (NVC). Waar de stoïcijn intern streeft naar helderheid, biedt Nonviolent Communication (NVC) de methode om deze rechtvaardigheid sociaal te uiten door observaties te scheiden van oordelen.

Technocratie en open vragen

Filosofisch gezien roept de focus op objectiviteit ook de vraag op wie deze objectiviteit definieert. Zonder de juiste waarborgen kan een focus op technische efficiëntie doorslaan naar een technocratie, een bestuursvorm waarin experts bepalen wat het goede leven is. De grootste uitdaging voor een Natural Law/Resource Based Economy (NL/RBE) is daarmee de vraag of alle maatschappelijke keuzes wel reduceerbaar zijn tot technische problemen. In een dergelijk systeem moet er ruimte blijven voor waarden zoals altruïsme, zonder dat dit wordt gedicteerd door de uitkomst van een berekening alleen.

That which is not good for the bee-hive, cannot be good for the bee.

Dit is waar de stoïcijnse deugdethiek het model versterkt. Bij deze vorm van ethiek ligt de nadruk niet op kille regels, maar op het actief ontwikkelen van een sterk moreel karakter. Waar de wetenschappelijke methode de objectieve basis voor onze kennis levert, biedt het stoïcisme het morele kompas voor de participatieve samenleving. Zo kan een Natural Law/Resource Based Economy (NL/RBE) een samenleving vormen die niet alleen technisch efficiënt is, maar ook moreel gegrond in tijdloze wijsheid.

Toch zijn deugden geen waterdichte waarborg. Er is het risico dat mensen met de meeste kennis en ervaring de grootste beslissingen nemen, zoals hoe steden eruitzien en wat prioriteit krijgt. Eerlijk gezegd gebeurt dat nu ook al. Op de technologie die we in de winkels zien, hebben we niet gestemd, behalve met onze portemonnee, waarbij mensen met meer geld ook meer stemmen hebben. Een open-source samenleving maakt meedenken veel toegankelijker, maar dat is nog geen controle op macht. Neem Linux: daar hebben Linus Torvalds en zijn vertrouwde ontwikkelaars het laatste woord over elke verandering. Wie het er echt mee oneens is, kan het project forken, maar dat is eerder een vangnet dan controle op macht. Transparantie is er wel, via versiebeheer; ook wetenschappelijk onderzoek is open-source, en patenten zijn iets van het verleden. Binnen het huidige systeem kun je beslissingen juridisch aanvechten, zoals Urgenda deed bij de klimaatmaatregelen, al zijn er ook gevallen waarin partijen via een schikking vervolging ontlopen. Hoe de drie pijlers in een Natural Law/Resource Based Economy (NL/RBE) bewaakt en afgedwongen worden, is daarom nog een open vraag. Een open-sourcelicentie werkt immers ook omdat die uiteindelijk juridisch afdwingbaar is. In theorie kunnen we wet- en regelgeving grotendeels ontgroeien, maar waarschijnlijk is dat maar tot op zekere hoogte mogelijk.

Een tweede open vraag is hoe we kiezen wanneer onderzoek meerdere verdedigbare opties oplevert en mensen verschillende waarden hebben. In zo'n geval kun je beide opties verkennen en evalueren, en op basis van de evaluatie in de praktijk de opties nogmaals bekijken.

Samenvatting

De Zeitgeistbeweging erkent een conflict tussen de markteconomie (kapitalisme, communisme, socialisme, etc.) en de aard-economie (het natuurlijke proces van hoe planetaire resources tot stand komen). Dit conflict komt voort uit de noodzaak van de markteconomie om oneindig te blijven groeien op een planeet die geen oneindige resources heeft.

De illusie van een oneindige groei-economie vertaalt zich in biodiversiteitsverlies, klimaatverandering, milieuvervuiling en het onverantwoord uitputten van de planetaire resources in samenhang met inefficiënte productie en distributie van goederen, waarbij het welzijn van mens en natuur geen doel op zich is. Dit heeft op de korte en lange termijn een negatief effect op onze samenleving in de zin van corruptie, misdaad, oorlog, ziektes en hongersnood.

De oorspronkelijke Griekse betekenis van economie is "huishoudelijk beheer". Met die betekenis in gedachte, is een oneindige groei-economie op een planeet (ons huis) die geen oneindige resources heeft dan eerder een anti-economie?

Een economie afstemmen op het draagvermogen van onze planeet met de wetenschappelijke methode als leidraad is een passende keuze voor stabiliteit en welvaart voor mens en natuur. Een Natural Law/Resource Based Economy (NL/RBE) zou daarom een passend alternatief kunnen zijn.

Transitieplan

De grote transitie die de Zeitgeistbeweging voorstelt is door de vele onvoorspelbare variabelen niet makkelijk; er zijn echter trends die indirect een transitiepad vergemakkelijken. De Zeitgeistbeweging heeft als doel de trends naar een Natural Law/Resource Based Economy (NL/RBE) kenbaar te maken en de culturele verandering daarvoor bij te staan. Het is belangrijk dat we deze richting opgaan. Het is mogelijk dat de samenleving het conflict tussen de markt- en aard-economie niet erkent en daarom blijft instemmen met een oneindige groei-economie. Daarom zetten we ons in als een educatieve beweging om de weg vrij te maken voor deze noodzakelijke verandering.

Hybride tussenstappen

Een transitie gebeurt niet in één keer. Binnen de huidige markteconomie ontstaan al initiatieven die in de richting van een Natural Law/Resource Based Economy (NL/RBE) wijzen. Denk aan de deeleconomie, waarbij steeds meer mensen gebruikmaken van deelauto's en deelfietsen in plaats van zelf een auto te bezitten, of aan bedrijven zoals Fairphone die modulaire, repareerbare producten maken. Ook landen met een sterke sociale welvaartsstaat, zoals de Scandinavische landen, laten zien dat het binnen een markteconomie beter kan. We zien dit als tussenstappen in een zogenoemde hybride economie: ze maken de weg vrij, maar lossen de kernproblemen van een oneindige groei-economie niet op. Naarmate automatisering meer werk overneemt, kan het resterende werk bovendien eerlijker verdeeld worden, bijvoorbeeld door een kortere werkweek. Daarnaast zijn projecten belangrijk die het nieuwe model alvast in het klein laten zien, zoals Integral en WikiHouse.

De vijf economische transitietrends

De onderstaande vijf economische trends zijn significant genoeg dat ze het toestaan om het huidige systeem te ontgroeien.

Automatisering

Overgang van de nadruk op arbeid voor inkomen naar de inzet van geavanceerde automatisering. Het doel is om de productiecapaciteit te maximaliseren en menselijke fouten te minimaliseren terwijl de algehele efficiëntie op de planeet stijgt.

Toegang

Overgang van de nadruk op eigendom naar de nadruk op strategische toegang. Door producten als een dienst aan te bieden, kunnen we de levensduur van goederen maximaliseren en de productiedruk op de planeet verminderen, terwijl de algemene beschikbaarheid voor iedereen toeneemt.

Open-source

Overgang van data-hamsteren naar een model van volledige maatschappelijke participatie binnen een open-source samenleving. In dit model zijn de blauwdrukken van onze steden en sociale structuren voor iedereen toegankelijk. Het doel is om innovatie te maximaliseren door collectieve bijdragen van de gehele samenleving.

Lokalisatie

Overgang van globalisering naar lokalisatie, met nadruk op een decentraal productie- en logistiek netwerk. Het doel is om de distributie-efficiëntie te maximaliseren en onnodig transport en afval te verminderen.

Genetwerkte digitale feedback

Overgang van gefragmenteerde gegevensoverdracht naar volledig geïntegreerde systemen. Met behulp van een "digitale tweeling" van de planeet krijgen we direct feedback van sensoren, waardoor we rationele beslissingen kunnen nemen op basis van de werkelijke staat van de planeet om de totale economische efficiëntie te verhogen.

Fasering van de beweging

In het verleden zijn drie mogelijke fases aangekaart voor de chapters van de Zeitgeistbeweging. De eerste fase waar we grotendeels nog in zitten is een informatie- en organisatiefase. De tweede fase is de projectfase, waar we deels in zitten. De derde fase is een extensie van de eerste projectfase, waarin acties groter worden aangepakt.

  1. Informatiefase: het vormen van solide chapters over de wereld. Deze chapters moeten het Zeitgeistgedachtegoed grondig begrijpen en ook duidelijk kunnen overbrengen. Ook moeten deze chapters beschikken over een communicatie-infrastructuur waarmee effectief samengewerkt kan worden en de Zeitgeistgedachtegang uitgedragen kan worden.
  2. Lokale projectfase: het starten van projecten binnen de kaders die een chapter kan bieden in de zin van kennis, tijd en budget. Dit zullen naar alle waarschijnlijkheid eerst kleine lokale projecten zijn zoals bijvoorbeeld windowfarms en andere educatieve en awareness-projecten.
  3. Projectfase 2.0: naarmate de Zeitgeistbeweging meer draagvlak heeft gekregen, kunnen de projecten uitgebreid worden naar meer betekenisvolle doeleinden. Denk hierbij aan het actief samenwerken met en beïnvloeden van lokaal en nationaal bestuur om stappen te zetten richting een Natural Law/Resource Based Economy (NL/RBE). Het is daarom van belang dat mensen zich bij ons aansluiten om tot deze fase te komen.

Wat jij vandaag kunt doen

Important

De onderstaande ideeën zijn slechts persoonlijke suggesties om het pad richting een Natural Law/Resource Based Economy (NL/RBE) te vergemakkelijken. Evalueer deze suggesties zorgvuldig of ze een verstandige keuze voor jou zijn. Duurzaam zijn kost in veel gevallen meer geld. Minder vlees eten is niet per definitie gezonder. Laat je bij elke overweging adviseren door een deskundige. Houd rekening met je persoonlijke situatie; de Zeitgeistbeweging is niet aansprakelijk voor jouw keuzes.